Sỏi nằm trong niệu quản và gây tắc dòng nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Sự tắc nghẽn này dẫn đến thận bị ứ đọng nước tiểu và gây ra nhiều biến chứng khác kèm theo.
Cấu tạo niệu quản gồm 2 đường ống dài khoảng 25cm nối từ 2 quả thận xuống bàng quang. Càng xuống cuối niệu quản (sát với phía bàng quang) thì niệu quản càng hẹp lại. Chức năng niệu quản là đường dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Vì vậy, bệnh sỏi niệu quản là dạng nguy hiểm nhất trong các bệnh về sỏi tiết niệu.
Sỏi có thể gặp ở bất cứ vị trí nào của niệu quản. Tuy nhiên, các vị trí hay gặp nhất thường thấy ở bệnh sỏi niệu quản là: đoạn đầu niệu quản tiếp xúc với thận, đoạn nối niệu quản vào bàng quang và đoạn niệu quản nằm phía trước động mạch chậu. Số lượng sỏi thường là 1 viên, có nhiều trường hwpj nhiều hơn hoặc có thể có cả chuột sỏi trong niệu quản. Khi bị sỏi, niệu quản thương viêm dính dày lên, đoạn niệu quản trên dãn to, đoạn niệu quản dưới teo nhỏ và chít hẹp.
Sỏi niệu quản phổ biến ở các nước trong vùng nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam. Do đặc trưng vùng khí hậu nóng ẩm làm mồ hôi ra nhiều, nước tiểu bị cô đặc dẫn đến các tinh thể muối trong nước tiểu dễ dàng kết tinh tọa thành sỏi. Các nguyên nhân chính dẫn đến sỏi thận thường gặp là:
- Do sỏi thận: Có tới 80% sỏi niệu quản do sỏi thận rơi xuống. Sỏi được hình thành từ thận sau đó di chuyển theo đường nước tiểu xuống niệu quản. Do kích thước sỏi lớn hơn ống niệu quản mà sỏi bị mắc lại niệu quản. Trong trường hợp này, sự hình thành sỏi là nguyên nhân của sự hình thành sỏi thận.
- Do dị dạng niệu quản bẩm sinh: Một số người khi sinh ra có niệu quản bất thường như: niệu quản hẹp, niệu quản phình to, niệu quản tách đôi hoặc niệu quản sau tĩnh mạch chủ… Đó là nguyên nhân dẫn tới việc ứ đọng nước tiểu và làm lắng đọng các tinh thể kết tụ tạo nên sỏi.
- Nguyên nhân do biến chứng của các bệnh khác: Thương tổn do các phẫu thauatj khác gây nên, do biến chứng bệnh gout, bệnh tuyến giáp, viêm lao, giang mai,…
- Hàm lượng canxi trong máu tăng bất thường: Do canxi huyết tăng cam dẫn đến can xi niệu quản cũng tăng; hoặc do tuyến giáp làm rối loạn chuyển hóa canxi.
- Do nước tiểu bị bão hòa muối canxi: Là hiện tượng niệu quản tăng hấp thụ can xi do ở ruột tăng hấp thụ canxi. Khi làm xét nghiệm sẽ thấy hàm lượng canxi ở niệu quản tăng cao. Bình thường, thạn đào thải khoảng 300mg canxi qua nước tiểu trong 1 ngày, trong trường hợp nước tiểu bị bão hòa muối can xi, lượng đào thải qua nước tiểu đối với canxi có thể tăng lên từ 800-1.000mg/ngày.
- Nước tiểu bị bão hòa lượng oxalat: Khi cơ thể ăn nhiều chất chứa hàm lượng oxalat cao như: đại hoàng, dâu tây, củ cải đường,… hoặc do ngộ đọc vitamin C là nguyên nhân bão hòa oxalat và sự kết tinh của oxalat thành sỏi.
- Do chế độ ăn uống: Một số người có thói quen uống ít nước là nguyên nhân dẫn đến sự hình thành sỏi. Các chất kết tạo nên sỏi thường sẽ hòa tan trong nước tiểu. Tuy nhiên, do co thể thiếu nước, lượng nước ít không thể đào thải hết các kết tinh tạo nên sỏi sẽ là nguyên nhân hình thành sỏi thận. Bên cạnh đó, những thói quen hoặc do môi trường công việc phải ngồi nhiều, ít vận động, lười thể thao dẫn đến sự trao đổi chất kém cũng là nguyên nhân dẫn đến hình thành sỏi.
Dấu hiệu và triệu chứng của sỏi niệu quản:
- Triệu chứng đau: Khi bị sỏi niệu quản, người bệnh cảm thấy những cơn đa quặn thận, đau nhiều hơn khi sỏi di chuyển. Đau thường xuất hiện khi người bệnh cố làm việc gì đó. Vị trí đau bắt đầu xuất hiện từ thắt lưng rồi lan xuống dưới xương sường và về phía rốn. Bên cạch hiện tượng đau, người bệnh có thể còn bị sốt, buồn nôn và nôn.
- Tiểu đục, tiểu buốt, tiểu rắt: Trong cơn đau quặn thận do sỏi niệu quản gây ra người bệnh có thể cảm thấy buồn nôn, bụng chướng, bí trung đại tiện, tiểu buốt, tiểu rắt. Nước tiểu đục, có mủ là dấu hiệu của nhiễm trùng thận ngược chiều, nên lưu ý khi sốt kèm rét run. Trường hợp này đe dọa trầm trọng chức năng thận, có nguy cơ nhiễm trùng huyết và choáng nhiễm trùng.
- Suy thận: Niệu quản là con đường duy nhất đưa nước tiểu từ thận xuống bàng quang, nếu bộ phận này tắc, nước tiểu sẽ ứ đọng gây suy thận, thậm chí tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
- Thận ứ nước: sỏi niệu quản khiến thận ứ nước và bị căng lên do những viên sỏi làm tắc nghẽn đương tiểu. Nhưng trong khi đó, nhu mô của thận lại bị mỏng đi và tình trạng suy thận là điều không khó hiểu. Lâu dài, bệnh sẽ thành mạn tính và việc điều trị khó khăn hơn nhiều, thậm chí là không thể. Người mắc phải chung sống với bệnh suốt đời. Hơn nữa, nguy hiểm đến tính mạng hoặc tuổi thọ giảm là điều chắc chắn.